Back

ⓘ मार्क्सवाद




                                               

कम्युनिष्ट घोषणापत्र

कम्युनिष्ट पार्टी घोषणापत्र वैज्ञानिक साम्यवादको पहिलो कार्यक्रम उन्मुख कागजात हो जसले मार्क्सवाद र साम्यवादको आधारभूत सिद्धान्तहरूको वर्णन गरिएको छ। यो महान् ऐतिहासिक दस्ताावेज कार्ल मार्क्स र फ्रेडरिक एंगेल्सले तयार पारेका थिए जो वैज्ञानिक साम्यवादको सिद्धान्तका प्रवर्तक थिए र पहिलो पटक २१ फेब्रुअरी सन् १८४८ जर्मन भाषामा प्रकाशित भयो। यो अक्सर कम्युनिस्ट मेनिफेस्टो को नामले चिनिने राजनीतिक पाण्डुलिपि हो। को वर्ग संघर्ष र दास क्यापिटल विश्लेषणात्मक समस्या वर्णन गरिएको छ तर साम्यवादको भविष्यको कुनै प्रकारको भविष्यवाणी छैन। लेनिनको शब्दमा, यो सानो पुस्तिका धेरै पुस्तकहरूको बराबर हो; यस पुस् ...

                                               

मिसेल फुको

पावल-माइकल डोरिया फुको एक फ्रान्सेली दार्शनिक, विचारहरूको इतिहासकार, लेखक, राजनीतिक कार्यकर्ता, साहित्यकार आलोचक थिए। फुकोका सिद्धान्तहरू मुख्यतया शक्ति र ज्ञानको बिचको सम्बन्धलाई सम्बोधन गर्दछन्। उनलाई प्रायः उत्तर-संरचनावादी र उत्तर आधुनिकतावादी भने पनि, फुकोले यसलाई अस्वीकार गरेका थिए। उनको विचारहरू विशेष गरि सञ्चार अध्ययन, मानवशास्त्र, मनोविज्ञान, समाजशास्त्र, अपराध विज्ञान, सांस्कृतिक अध्ययन, साहित्यिक सिद्धान्त, नारीवाद, मार्क्सवाद र आलोचनात्मक सिद्धान्तमा काम गर्ने शिक्षाविद्हरूलाई प्रभाव पारेको हुन्छ।

                                               

नाजी पार्टी

सामान्यतः नाजी पार्टी भनेर चिनिने यो पार्टीको औपचारीक नाम राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन मजदुर पार्टी थियो। जर्मनीको यो राजनीतिक पार्टी सन् १९२० देखि १९४५ को बीच सक्रिय रही नाजीवाद अभ्यासरत थियो। यसको पूर्ववर्ती पार्टी जर्मन मजदुर पार्टी सन् १९१९ देखि १९२० सम्म सक्रिय थियो। यो पार्टी पहिलो विश्व युद्धपछि जर्मनीमा कम्युनिस्टहरु बिरुद्दको बढ्दो प्रभाव र अर्धसैनिक बल संस्कृति संगै प्रादुर्भाव हुन थाल्यो । यो पार्टी साम्यवाद देखि र völkisch राष्ट्रवाद सम्म कार्यकार्ता आकर्षित गर्ने एक साधनको रूपमा सृष्टि गरिएको थियो। सुरुमा नाजी राजनीतिक रणनीतिको मुख्य चुरो ठूलो व्यापारको, बुर्जुआ, र पूंजीपति बिरोधि ...

                                               

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपालको एक राजतन्त्रवादी र हिन्दू राष्ट्रवादी राजनीतिक दल हो। यसलाई पूर्व प्रधानमन्त्री सूर्य बहादुर थापा र लोकेन्द्र बहादुर चन्दद्वारा गठन गरिएको थियो। राष्ट्रिय पञ्चायत समाप्त पश्चात् दुई प्रधानमन्त्री थापा र चन्दले यसको नेतृत्व दुई-दुई गरिसकेका छन्।

                                               

मार्क्सवाद- लेनिनवाद,माओ विचारधारा

माक्र्सवाद लेनिनवाद माओ विचारधारा र क. पुष्पलालको नीति, कार्यक्रम र सिद्धान्त स्विकार्नु भनेको केवल क्रान्तिकारी देखिन प्रयोग गरिने शाब्दिक आत्मरति मात्र हैन । माक्र्सवाद लेनिनवाद माओ विचारधारा मान्नुको मतलब आफना सबै कार्यदिशाहरु माक्र्सवाद लेनिनवाद माओ विचारधाराको आलोकमा नेपाली समाजको चरित्रको ठोस विश्लेषणको आधारमा नेपाली विशेषता अनुरुप सिर्जनात्मक रूपमा लागु गर्नु हो । माक्र्सवाद लेनिनवाद माओ विचारधाराको सिर्जनात्मक प्रयोग गर्नु भनेको यसलाई तोडमोड गर्ने संशोधनवाद तथा सबै खाले अवसरवादको विरोध गर्नु र तिनलाई परास्त गरेर माक्र्सवाद लेनिनवाद माओ विचारधाराको रक्षा गर्नुृ हो ।

                                               

सोभियत सङ्घ

सोभियत सङ्घ सन् १९२२ देखि १९८१ सम्ममा यूरेशियाको ठुलो भूभागमा विस्तृत एक देश थियो । त्यो आफ्नो स्थापना देखी १९९० सम्म साम्यवादी पार्टी द्वारा शासित रह्यो। संवैधानिक रूपबाट सोभियत सङ्घ १५ स्वशासित गणतन्त्रहरूको सङ्घ थियो तर वास्तवमा पुरै देशको प्रशासन र अर्थव्यवस्थामा केन्द्रीय सरकारको कडा नियन्त्रण रह्यो। रूसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र यस देशको सबभन्दा ठुलो गणतन्त्र राजनीतिक, सांस्कृतिक र आर्थिक केंद्र थियो, यसकारण पुरै देशको गहिरो रूसीकरण भयो। यही कारण रह्यो कि, विदेशमा पनि सोभियत सङ्घलाई प्राय जसो गल्लीले रूस भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो।

                                               

भारत-चीन युद्ध

भारत- चीन युद्ध, जसलाई भारत चीन सीमा विवाद पनि भनिन्छ, १९६२ मा भएको चीन र भारत बीचको युद्ध थियो। विवादित हिमालय सीमा विवाद युद्धको लागि मुख्य कारण थियो, तर अन्य मुद्दाहरूको पनि भूमिका थियो। सन् १९५९ मा चीनमा भएको तिब्बती विद्रोह पछि, जब भारतले दलाई लामालाई शरण दियो, तब भारत-चीन सीमामा हिंसात्मक घटनाहरूको शृङ्खला सुरु भयो। सन् १९५९ मा चिनियाँ प्रधानमन्त्री झोउ एनलाइले घोषणा गरेको वास्तविक नियन्त्रण लाइनको पूर्वी भागको उत्तरमा रहेको म्याकमोहन रेखामा भारतले अगाडि बढेको नीतिअनुरूप म्याकमोहन लाइनको सिमानामा आफ्नो सैन्य चौकी राख्यो। २० अक्टूबर १९६२ मा, चिनियाँ सेनाले लद्दाख मा र म्याकमोहन लाइन प ...

                                               

स्वेज सङ्कट

स्वेज सङ्कट, वा दोश्रो अरब-इजरायल युद्ध, त्रीपक्षीय आक्रमण अरब जगतमा र इजरायल मा सिनाइ युद्ध, १९५६को उत्तरार्धमा इजिप्ट माथि इजरायल, र पछि संयुक्त अधिराज्य र फ्रान्स ले गरेको आक्रमण थियो । यो आक्रमण स्वेज नहर माथि पश्चिमी देशको नियन्त्रण पुनः स्थापित गर्न तथा मिस्रको राष्ट्रपति नासेर, जसले नहरलाई राष्ट्रियकरण गरेका थिए, लाई सत्ताबाट हटाउने उद्देश्यले गरिएको थियो। सन् १९५६ मा पहिले इजराइल तथा पछि ब्रिटेन र फ्रान्सद्वारा मिस्र माथि गरिएको आक्रमणलाई स्वेज संकट भनिन्छ। युद्ध शुरू भए पछि संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रपति ड्वीट डी. आइजेनहावर, सोवियत सङ्घ र संयुक्त राष्ट्र सङ्घले यसमा राजनयिक हस्त ...

                                               

चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति

सांस्कृतिक क्रांति जनवादी गणराज्य चीनमा माओ त्से-तुङ द्वारा चलाइएको एक सामाजिक-राजनीतिक आन्दोलन थियो सन् १९६६बाट आरम्भ भएर सन् १९७६सम्म चल्यो। माओ ती समय चीनको कम्युनिस्ट पार्टीका अध्यक्ष थिए। १६ मे, १९६६ मा शुरू भएर यो क्रान्ति १० वर्षसम्म चल्यो र यसले चीनका सामाजिक ढाँचामा धेरै ठूलो परिवर्तन गरे। यस क्रान्तिको सुरुवातको घोषणा गर्दै माओ-त्से-तुङले चेतावनी दिएका थिए कि बुर्जुआ वर्ग कम्युनिस्ट पार्टीमा आफ्नो प्रभाव कायम गरेर एक किसिमको तानाशाही स्थापित गर्न चाह्दछ। वास्तवमा सांस्कृतिक क्रान्तिको अभियान माओले आफ्नो पार्टीलाई प्रतिद्वन्द्वीहरूबाट छुटकारा दिलाउनको लागि शुरू गरेका थिए।

                                               

बर्लिन पर्खाल

बर्लिन पर्खाल सन् १९६१ देखि १९८९ सम्म पूर्व जर्मनी र पश्चिम बर्लिन बीच सिमेन्ट र इँटाद्धारा बनाइएको बाधा रेखा थियो । सन् १९८९ नोभेम्बर ११ मा बर्लिनको पर्खाल भत्काइएको थियो ।

                                               

केजिबी

केजिबी पूरा नाम Komitet gosudarstvennoy bezopasnosti, आइपिए,नेपाली अनुवाद राज्य सुरक्षाको लागि समिति, सोभियत सङ्घको १९५४ देखि १९९१ सम्मको मुख्य सुरक्षा एजेन्सी थियो। चेका, एनकेजीजी, एनकेवीडी र एमजीजीको रूपमा यस्तो पूर्वनिर्धारित एजेन्सीहरूको प्रत्यक्ष उत्तराधिकारीको रूपमा, मन्त्री परिषदका साथ एक समिति थियो। यो "सङ्घ-रिपब्लिकन क्षेत्राधिकार" को मुख्य सरकारी एजेन्सी थियो, आन्तरिक सुरक्षा, खुफिया र गुप्त प्रहरीको रूपमा अभिनय गरे। सोभियत युनियनको प्रत्येक गणतन्त्रमा रूसबाट अलग-अलग एजेन्सीहरू स्थापित भएका थिए, र धेरै मन्त्रीहरू, राज्य कमिटीहरू र राज्य आयोगहरू थिए।

मार्क्सवाद
                                     

ⓘ मार्क्सवाद

सामाजिक राजनीतिक दर्शनमा, मार्क्सवाद उत्पादनका माध्यमहरूमा सामाजिक स्वामित्वबाट वर्ग विहीन समाज स्थापना गर्न संकल्प गर्ने कम्युनिष्ट विचारधारा हो। मौलिक मार्क्सवाद भनेको आर्थिक राजनीतिक र आर्थिक सिद्धान्तहरूको समूह हो जसलाई कार्ल मार्क्स, फ्रेडरिक एंगेल्स, र भ्लादिमीर लेनिन र चिन्तकहरूले उन्नाइसौँ-बीसौं शताब्दीमा समाजवादको वैज्ञानिक आधार पुष्टि गर्न प्रस्तुत गरेका थिए।

द्वन्द संरचनात्मक रुपमा नै अवस्थित हुन्छ। ऐतिहासिक समाजको विश्लेषण उत्पादन व्यवस्थाका आधारमा गरिन्छ। ==विशेषता==

  • मार्क्सवाद अतिरिक्त मूल्य को सिद्धान्त द्वारा पूँजीवादको अस्तित्वलाई स्पष्ट गर्छ।
  • मार्क्सवाद पूँजीवादको एक प्रतिकृया हो।
  • मार्क्सवाद प्रजातान्त्रिक संस्थालाई पूँजीपतिको संस्था मान्छ जो पूँजीपतिको हितको लागि र श्रमिक को शोषण को लागि बनाइएको हो।
  • मार्क्सवाद पूँजीवादी व्यवस्थालाई अन्त्य गर्न को लागि हिंसात्मक साधनको प्रयोग गर्छ।
  • मार्क्सवाद धर्म विरोधी पनि हो र धर्मलाई जनताको अफिम मान्छ।
  • मार्क्सवाद अन्तरास्ट्रिय साम्यवाद मा विश्वास गर्छ।
  • समाज वा राज्यमा शासक र शोषित तथा पूँजीपती र श्रमिक मा वर्ग सङ्घर्ष अनिवार्य छ।
                                     

1. द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद

सामाजिक गठनको ऐतिहासिक व्याख्या गर्ने मार्क्सको यो सिद्धान्तले, हेगलको द्वन्द्वात्मक पद्धतिको आलोचना गर्दछ। दास क्यापिटल पूँजी भाग १ को भूमिका लेख्दा मार्क्सले द्वन्दवाद र हेगेलप्रतिको आफ्नो दृष्टिकोण व्यक्त गर्दछन् - "हेगेलका लागि मानव दिमागको जीवन प्रक्रिया, अर्थात्, चिन्तनको प्रक्रिया, जुन उसले विचार को नाममा स्वतन्त्र विषयमा बनाएको छ।, के वास्तविक संसारको सृष्टिकर्ता हो र वास्तविक संसार केवल विचार को बाह्य समझदार रूप हो। यसको विपरीत, मेरो लागि चिन्तन शारीरिक बाहेक केहि छैन। एक विश्व मानव दिमागमा प्रतिबिम्बित हुन्छ र चिन्तनका रूपहरूमा रूपान्तरण हुन्छ। हेगलका हातहरूले द्वैत्ववादको रहस्यलाई ढाकछोप गर्दछन्, तर यो सत्य हो कि हेगेल पहिलो र विस्तृत रूपमा ज्ञात थिए कि कसरी द्वैद्व यसको सामान्य रूप मा काम गर्दछ। द्वैवाद यहाँ हेगेलको मुख्य बिन्दुमा खडा छ।यदि तपाईले यस तर्कसंगत सारलाई यसको रहस्यमय आवरणभित्र लुकेको देख्नुभयो भने। तपाईँ एटीवी फेला पार्न चाहनुहुन्छ भने, तपाईँले यसलाई फेरि खुट्टा उल्टाउन मा ठीक खडा गर्नुपर्छ।

                                     

2. आधार सुपरस्ट्रक्चर

मार्क्सवाद अन्तर्गत सामाजिक संरचनाको आर्थिक संरचना व्याख्या गर्ने प्रमुख सिद्धान्त हो। यो सिद्धान्त उन्नाइसौँ शताब्दी पछि लागु हुन्छ। त्यो भन्दा पहिले यस विचारधारा भेटिए वा फेला परेको कुनै प्रमाण छैन। मार्क्सवादले यसको शोषण गर्नेविरूद्ध आवाज उठाउन प्रमुख भूमिका खेलेको छ।

                                     

3. वर्ग संघर्ष

मार्क्सवादले मानव सभ्यता र समाजलाई दुई वर्गमा विभाजित भएको मान्छ - शोषक र शोषित। यो विश्वास गरिन्छ कि श्रोत र संसाधन सम्पन्न वर्गले जहिले पनि उत्पादनको श्रोतमाथि आफ्नो अधिकार राख्न प्रयास गर्छ र अर्को वर्गलाई निरन्तर बुर्जुवा विचारधाराको आडमा वंचित राख्यो। शोषित वर्गलाई यस षडयन्त्रको जानकारी भइसकेपछि वर्ग संघर्षको भूमि तयार हुन्छ। वर्गविहीन समाज साम्यवाद स्थापना गर्न वर्ग संघर्ष एक अपरिहार्य र रोकथाम प्रक्रिया हो।

                                     
  • र जन त व ज ञ नम म र क सव द - ल न नव द स भ यत सङ घक र ज य - व च रध र थ य य ब ल स भ क करण पछ कम य न ष ट अन तर र ष ट र यस ग सम बन ध त दलहर क पन व च रध र
  • र ज यहर पन भन न छ जह कम य न स ट प र ट हर क एकदल य श सन छ उन हर ल म र क सव द - ल न नव द म न छन र आफ ल ई सम जव द घ षण गर क छन च न प ज ब दम फर क क छ
  • प रचण ड ह न यसक क न द र य क र य लय क ट श वर स थ त प र स ड ड म रह क छ म र क सव द ल न नव द, म ओव द प र ट क स द ध न त म न एक छन स ल म स रम न र मल
  • Kommunistischen Partei व ज ञ न क स म यव दक पह ल क र यक रम उन म ख क गज त ह जसल म र क सव द र स म यव दक आध रभ त स द ध न तहर क वर णन गर एक छ य मह न ऐत ह स क
  • प रत भ सम पन न न र भन एक ह प र ज तक क त हर म प रगत व द सम जव द, म र क सव द अस त त वव द, न र व द व सङ गत व द इत यद भ व प इन छ प र ज तक जन म द र ज ल ङक
  • म क र स ओप न इन ड ड क र ट क म न थ ल र भ य म   यसक अर थ म र क सव द अप र थ य अब प र ह न भन न अर थ कद प ह इन  म क र सल आफ न जम न क
  • अध यक ष क र पम स भ यत स घक र ष ट रप रम ख थ ए व च र क र पम उन स र म म र क सव द - ल न नव द व च रध र स ग ज ड एक थ ए, यद यप क दशकक प र रम भम उन
  • सम जश स त र, अपर ध व ज ञ न, स स क त क अध ययन, स ह त य क स द ध न त, न र व द, म र क सव द र आल चन त मक स द ध न तम क म गर न श क ष व द हर ल ई प रभ व प र क ह न छ
  • ख. सङ घ य ल कत न त र क गणतन त र स स थ गत गर न ल न न ज वन न र म र क सव द र अर थश स त र लग यत उह क झण ड एक दर जन प स तक प रक श त छन स व ध न
  • स स थ हर समर थन प उन छ ड द गए, र सन त र प र ट क म न यत यह द र म र क सव द ब र ध व षयवस त हर म क न द र त रह य नस लव द न ज व दक क न द र य म न यत
  • सम जश स त र एव द र शन क थ ए ए ग ल स र त नक स थ स थ क र ल म र क स म र क सव द क स द ध न तक प रत प दनक श र य प र प त छ ए ग ल सल म इ ग ल य ण ड

Users also searched:

मार्क्सवादी दर्शन,

...
...
...